Prawo spadkowe Co musisz wiedzieć o zachowku

Prawo spadkowe: Co musisz wiedzieć o zachowku?

Zachowek to co do zasady roszczenie o pieniądze, a nie automatyczny udział w mieszkaniu lub zmiana testamentu. Może mieć znaczenie także wtedy, gdy spadkodawca rozdał majątek za życia. Najpierw trzeba ustalić uprawnionych, przysporzenia i właściwy termin.

Kto może być uprawniony?

Art. 991 KC wskazuje zstępnych, małżonka oraz rodziców spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Nie każda osoba z rodziny jest uprawniona: rodzeństwo nie należy do tego katalogu. Znaczenie mają również wyłączenia, zrzeczenia, odrzucenie i wydziedziczenie.

Podstawowy ułamek to połowa wartości udziału ustawowego; dla małoletniego zstępnego lub osoby trwale niezdolnej do pracy — dwie trzecie. Ułamek odnosi się do odpowiednio obliczonej podstawy, nie zawsze do samego majątku pozostałego w dniu śmierci.

Darowizny i przykłady obliczeń

Przykład poglądowy: po ustaleniu osób, udziałów, doliczeń i potrąceń podstawa przypadająca dorosłemu uprawnionemu wynosi 200 tys. zł. Jeżeli stosuje się połowę i niczego wcześniej nie otrzymał na pokrycie zachowku, wyjściowe roszczenie wynosi 100 tys. zł. To obliczenie modelowe, nie wycena konkretnej sprawy.

Należy rozliczyć wcześniejsze darowizny, zapisy i inne przysporzenia według art. 993–997. Reguła dziesięcioletnia nie wyłącza każdej starej darowizny na rzecz dziecka. Zachowek może powstać także przy dziedziczeniu ustawowym, gdy uprawniony nie uzyskał należnego pokrycia wskutek wcześniejszych darowizn.

Terminy i dochodzenie zapłaty

Art. 1007 § 1 przewiduje pięć lat od ogłoszenia testamentu dla wskazanych roszczeń. W przypadkach § 2–4, m.in. wobec obdarowanego lub zapisobiercy windykacyjnego, początek wiąże się z otwarciem spadku. Nie wybieraj terminu tylko według daty rozmowy rodzinnej.

Gdy dobrowolna zapłata nie następuje, potrzebny może być pozew o zapłatę. Zbierz dokumenty dziedziczenia, testamenty, darowizny, wyceny i informacje o tym, co otrzymałeś. Wezwanie do zapłaty samo co do zasady nie przerywa przedawnienia.

Rozłożenie na raty i możliwe spory

Art. 997¹ pozwala zobowiązanemu żądać odroczenia, rat, a w wyjątkowych przypadkach obniżenia, przy ocenie sytuacji stron. Rozstrzyga sąd; nie jest to pewna ulga. Spór o zachowek może wymagać wyceny i dowodów, więc nie obiecujemy sprawnego wyniku w każdym przypadku.

Zachowek, stwierdzenie nabycia spadku, dział spadku i kwestionowanie testamentu to odrębne zagadnienia. W ASK-ME można omówić ich związek z własnymi dokumentami i terminami.